Häzirki zaman ylmynyň we biliminiň ösüş akymynda matematika diňe bir hasaplama guraly däl-de, eýsem gurluşlary seljermegiň iň kämil usulydur. Diskret matematikanyň eýeleýän orny, ylmy we analitiki pikirlenmäniň binýadyny tutmakda aýratyn ähmiýete eýedir.
Matematika (analiz) köplenç üznüksiz ulgamlar we funksiýalar bilen işleşýän bolsa, Diskret matematika gutarnykly ýa-da sanalyp bilinýän köplükleriň matematiki häsiýetlerini öwrenýär. Ylmy taýdan seredilende, bu ders aşakdaky fundamental sütünlere daýanýar:
- Köplükler nazaryýeti: Islendik matematiki gurluşyň başlangyç nokady bolup, obýektleriň arasyndaky gatnaşyklaryň we iýerarhiýanyň ylmy esasyny düzýär.
- Matematiki logika: Pikir ýöretmeleriň dogrulygyny subut etmek we aksiomatik ulgamlary gurmak üçin zerur bolan guraldyr.
- Kombinator seljerme: Mümkin bolan ýagdaýlaryň sanyny we olaryň ýerleşiş kanunalaýyklyklaryny öwrenmek arkaly optimallaşdyrma meseleleriniň ylmy çözgüdini berýär.
Diskret matematikanyň iň möhüm bölümleriniň biri bolan Graflar nazaryýeti, dünýädäki çylşyrymly baglanyşyklary matematiki modelleşdirmäge mümkinçilik berýär. Bu diňe bir tehniki baglanyşyk däl, eýsem obýektleriň arasyndaky gatnaşyklaryň topologiki häsiýetlerini öwrenýän çuňňur ylmy ugurdyr. Graflar arkaly biz iň çylşyrymly ulgamlaryň (logistika, neýron torlary, molekulýar gurluşlar) içki kanunalaýyklyklaryny aýdyňlaşdyryp bilýäris.
Diskret matematika — bu sanlaryň we simwollaryň üsti bilen dünýäniň logiki keşbini gurmagyň sungatydyr. Ol ylmyň we tehniki ösüşiň kämilleşmeginde “intellektual süzgüç” bolup hyzmat edýär. Logika näçe berk bolsa, ylmyň binýady hem şonça sarsmaz bolar.
Mahym Amangulyýewa,
Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we
inofrmatika institutynyň mugallymy.
Teswirler