Sarygül (Calendula officinalis) dermanlyk we bezeg ösümligi hökmünde giňden tanalýar. Bu ösümligiň giň ugurlarda ulanylmagynyň esasy sebäbi onuň baý we dürli himiki düzüme eýe bolmagydyr. Sarygüliň himiki düzümindäki biologik taýdan işjeň maddalar onuň dermanlyk, kosmetiki hem-de boýag beriji aýratynlyklaryny üpjün edýär.
Sarygüliň güllerinde karotinoidler köp mukdarda bolýar. Olar ösümlige sary we mämişi reňk berýän esasy pigmentlerdir. Karotinoidler antioksidant häsiýete eýe bolup, adam saglygyny goramakda möhüm orun tutýar. Hut şu maddalar sarygüliň tebigy boýag hökmünde ulanylmagyna esas döredýär.
Ösümligiň himiki düzüminde flavonoidler hem möhüm ähmiýete eýedir. Flavonoidler gan aýlanyşyny gowulandyrýar, çişmä garşy täsir edýär we mikroorganizmlere garşy göreşmäge kömek edýär. Bu maddalar sarygüliň dermanlyk häsiýetleriniň güýçlü bolmagyny üpjün edýär.
Sarygüliň düzüminde efir ýaglary az mukdarda bolsa-da, olaryň biologik täsiri ýokarydyr. Efir ýaglary ösümlige mahsus ys berýär hem-de antiseptik we köşeşdiriji täsiri bilen tapawutlanýar.
Mundan başga-da, sarygülde saponinler, organiki kislotalar, rezinler we witaminler (esasan A we C witaminleri) bar. Bu maddalar deriniň täzelenmegine, immun ulgamynyň berkedilmegine we bedeniň gorag ukybynyň artmagyna ýardam edýär.
Sarygül (Calendula officinalis) diňe bir bezeg ösümligi bolman, eýsem baý we çylşyrymly himiki düzümi bilen tapawutlanýar. Bu ösümligiň himiki düzümi onuň dermanlyk, kosmetiki we boýag beriji aýratynlyklarynyň esasy çeşmesidir.
Sarygüliň iň üýtgeşik taraplarynyň biri onuň karotinoidlere örän baý bolmagydyr. Esasan hem β-karotin, lutein we zeaksantin ýaly pigment maddalar sarygüliň güllerine özboluşly sary-mämişi reňk berýär. Hut şu maddalar ösümligiň tebigy boýag hökmünde ulanylmagyna mümkinçilik döredýär.
Sarygüliň himiki düzüminde flavonoidler hem möhüm orun eýeleýär. Bu birleşmeler güýçli antioksidant häsiýete eýe bolup, adam bedenini zyýanly erkin radikallardan goramaga kömek edýär. Flavonoidler şol bir wagtyň özünde çişmä garşy we antibakterial täsirleri bilen hem tapawutlanýar.
Ösümligiň üýtgeşik himiki aýratynlyklarynyň ýene biri — efir ýaglarynyň bolmagydyr. Sarygülden alnan efir ýaglary az mukdarda bolsa-da, olaryň biologik täsiri ýokarydyr. Bu ýaglar sarygüle özboluşly ys berýär we kosmetika hem-de derman senagatynda giňden peýdalanylýar.
Mundan başga-da, sarygüliň düzüminde saponinler, alkaloidler we organiki kislotalar bar. Bu maddalar ösümligiň dermanlyk aýratynlyklaryny güýçlendirýär hem-de onuň dürli ugurlarda ulanylmagyna şert döredýär. Hususan-da, saponinler deriniň täzelenmegine ýardam berýär.
Sarygüliň himiki düzüminiň üýtgeşik tarapy onuň komponentleriniň biri-biri bilen sazlaşykly işlemegidir. Bu sazlaşyk ösümligi diňe bir aýratyn maddalaryň ýygyndysy däl-de, eýsem täsirli biologik ulgam hökmünde görkezýär.
Netijede, sarygüliň baý we köptaraplaýyn himiki düzümi ony tebigy boýaglaryň, dermanlyk serişdeleriň we kosmetiki önümleriň möhüm çig malyna öwürýär.
Maýsa TAHYROWA,
Indira Gandi adyndaky Aşgabat lukmançylyk orta okuw
mekdebiniň umumy himiýa dersiniň mugallymy.
Teswirler