Dil – ynsan durmuşynyň iň möhüm gymmatlyklarynyň biridir. Ol adamlaryň özara pikir alyşmagynyň, duýgularyny beýan etmeginiň, bilimlerini paýlaşmagynyň we dünýäni tanamagynyň esasy serişdesidir. Adam dil arkaly diňe bir öz pikirini beýan etmän, eýsem halkyň taryhyny, medeniýetini, däp-dessurlaryny we ruhy dünýäsini hem öwrenýär. Şonuň üçin hem dil öwrenmek we söz baýlygyny artdyrmak her bir ynsan üçin möhüm ähmiýete eýedir.
Häzirki döwürde dünýäniň çalt ösmegi, halkara gatnaşyklarynyň giňelmegi we maglumat tehnologiýalarynyň gündelik durmuşymyza ornaşmagy daşary ýurt dillerini öwrenmegiň zerurlygyny has-da artdyrýar. Birnäçe dili bilýän adam dürli halklaryň wekilleri bilen erkin aragatnaşyk saklamaga, dünýäniň ylmy we medeni täzeliklerinden habarly bolmaga, şeýle hem täze mümkinçiliklerden peýdalanmaga giň ýol açýar. Daşary ýurt dilini öwrenmek diňe bir täze sözleri ýatda saklamak däl-de, eýsem başga bir halkyň pikirleniş aýratynlyklaryna, medeniýetine we dünýägaraýşyna düşünmekdir.
Dil öwrenmegiň esasy şertleriniň biri yzygiderli zähmet çekmekdir. Islendik dili gysga wagtyň içinde kämil derejede özleşdirmek mümkin däl. Munuň üçin sabyrlylyk, erjellik we yzygiderli türgenleşik zerurdyr. Her gün täze sözleri öwrenmek, tekstleri okamak, sesli gepleşikleri diňlemek, filmlere tomaşa etmek we öwrenilýän dilde gepleşmäge çalyşmak netijeli usullaryň hataryna girýär. Esasan hem, öwrenilen sözleri gündelik gepleşiklerde ulanmak olaryň ýatda berk galmagyna ýardam edýär.
Dil baýlygy bolsa adamyň pikirleniş derejesini, bilimini we dünýägaraýşyny görkezýän möhüm aýratynlyklaryň biridir. Söz baýlygy giň bolan adam öz pikirlerini düşnükli, täsirli we manyly beýan edip bilýär. Ol dürli ýagdaýlarda ýerlikli sözleri saýlap, gepleýşiniň täsirliligini artdyrýar. Şonuň üçin hem diňe bir daşary ýurt dillerini öwrenmek däl, eýsem ene dilimiziň söz baýlygyny hem yzygiderli ösdürmek möhümdir.
Söz baýlygyny artdyrmagyň iň täsirli ýollarynyň biri kitap okamakdyr. Çeper eserler, taryhy kitaplar, ylmy makalalar we dürli ugurlara degişli neşirler adamyň täze sözler bilen tanyşmagyna, sözleriň many aýratynlyklaryna düşünmegine mümkinçilik berýär. Kitap okamak diňe bir söz goruny baýlaşdyrman, eýsem adamyň pikirleniş ukybyny, sözleýiş medeniýetini we ýazuw başarnygyny hem ösdürýär. Okalan eserlerden täze sözleri ýazyp almak, olaryň manysyny öwrenmek we şol sözleri öz sözleýşiňde ulanmak aýratyn peýdalydyr.
Mundan başga-da, dil baýlygyny ösdürmekde ýazuw işleriniň hem ähmiýeti uludyr. Dürli temalarda makala, düzme, gündelik ýazgylaryny ýazmak adamyň öz pikirlerini yzygiderli we sazlaşykly beýan etmegine kömek edýär. Şeýle hem sözlüklerden peýdalanmak, manydaş we garşydaş sözleri öwrenmek, nakyllardyr atalar sözlerini ýerlikli ulanmak sözleýiş medeniýetini has-da kämilleşdirýär.
Häzirki zaman tehnologiýalary hem dil öwrenmek üçin giň mümkinçilikleri döredýär. Internet arkaly elektron sözlüklerden, onlaýn okuw sapaklaryndan, dil öwredýän programmalardan we dürli audio-wideo serişdelerinden peýdalanmak bolýar. Şeýle mümkinçilikler öwreniş işini has gyzykly we netijeli edýär. Emma tehnologiýalardan peýdalanmak bilen bir hatarda, öwrenilen maglumatlary yzygiderli gaýtalamak we amalda ulanmak hem zerurdyr.
Aýratyn bellemeli zatlaryň biri hem ene diline bolan söýgüdir. Her bir halkyň dili onuň milli buýsanjy, taryhy ýadygärligi we ruhy baýlygydyr. Türkmen dili hem çuňňur manyly sözlere, baý aňlatmalara, çeper meňzetmelere we pähim-paýhasa eýe bolan gadymy hem-de baý dildir. Ene dilimizi goramak, onuň arassalygyny saklamak, söz baýlygyny öwrenmek we ony geljekki nesillere ýetirmek her birimiziň mukaddes borjumyzdyr.
Netijede, dil öwrenmek – täze dünýäleriň gapysyny açmak, dil baýlygyny ösdürmek bolsa şol dünýäleri has giňden tanamakdyr. Dil bilen adam öz bilimini, medeniýetini we pikirleniş ukybyny kämilleşdirýär. Şonuň üçin her birimiz kitap okamaga, täze sözleri öwrenmäge, dürli dillerde aragatnaşyk saklamaga we ene dilimiziň baýlyklaryny çuňňur özleşdirmäge çalyşmalydyrys. Çünki dil baýlygy – diňe bir sözleriň köplügi däl, eýsem adamyň ruhy we aň-paýhas dünýäsiniň baýlygydyr.
Gözel HOJAGELDIÝEWA,
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň mugallymy.
Teswirler