Adamzat taryhynda söz diňe bir aragatnaşyk serişdesi bolman, eýsem medeniýetiň, düşünjäniň we paýhasyň nyşany hökmünde çykyş edipdir. Häzirki döwürde hem sözleýiş medeniýeti şahsyýetiň kämilligini, bilim derejesini we jemgyýetdäki ornuny kesgitleýän möhüm görkezijileriň biridir. Şonuň üçin sözleýiş dilini ösdürmek diňe bir ylym öwrenmegiň däl, eýsem umumy terbiýäniň hem esasy ugurlarynyň biri bolmalydyr.
Sözleýiş diliniň kämilleşmeginde ilkinji şert — okamakdyr. Kitap bilen yzygiderli gatnaşykda bolmak söz baýlygyny artdyrýar, pikir ýöretmegiň gerimini giňeldýär we diliň stil aýratynlyklaryny duýmaga mümkinçilik berýär. Çeper edebiýat, ylmy-populýar neşirler hem-de publisistik makalalar adamyň sözleýiş endiklerini baýlaşdyrýar.
Ikinji möhüm şert — pikirlenmegiň tertipli bolmagydyr. Aňda aýdyň pikir emele gelmezden, täsirli çykyş etmek mümkin däl. Şonuň üçin ýaşlardan başlap, her bir adam öz pikirini yzygiderli, logiki taýdan esaslandyryp beýan etmegi öwrenmelidir. Munuň üçin diskussiýalara gatnaşmak, çykyş etmek, döredijilikli ýazgy ýazmak peýdalydyr.
Üçünji şert — aragatnaşyk tejribesi. Sözleýiş dili diňe teoriýa bilen däl, amalyýet arkaly hem kämilleşýär. Köpçülik öňünde çykyş etmek, dürli ýaşdaky we dürli hünärdäki adamlar bilen gürrüňdeş bolmak sözleýiş ukybyny ösdürýär. Şeýle tejribe ynamy berkitýär we diliň täsir güýjüni artdyrýar.
Şeýle hem sanly tehnologiýalaryň döwründe dil medeniýetini gorap saklamak aýratyn ähmiýete eýedir. Gysgaça ýazgylar we sosial torlar diliň ýönekeýleşmegine getirip biler. Şonuň üçin sözleriň dogry ýazuwyna, grammatik kadalara we edep-terbiýe ýörelgelerine üns bermek möhümdir.
Sözleýiş medeniýeti — şahsyýetiň ruhy baýlygynyň, jemgyýetiň medeni derejesiniň aýnasy bolup durýar. Diliň arassalygyny saklamak, söz baýlygyny artdyrmak we täsirli çykyş etmegi öwrenmek her birimiziň öňümizde duran möhüm wezipedir. Söz medeniýeti ösdürilýän jemgyýetde pikir alyşmak hem-de ösüş üçin giň mümkinçilikler açylýar.
Maýa Maşadowa,
Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň
4-nji orta mekdebiniň mugallymy.
Teswirler