Häzirki wagtda energiýa serişdelerini tygşytly ulanmak diňe ykdysady zerurlyk hökmünde däl-de, eýsem jemgyýetiň durnukly ösüşini üpjün edýän möhüm strategiýa hökmünde kabul edilýär. Tebigy baýlyklaryň çäkli häsiýeti, dünýä ilatynyň yzygiderli artmagy hem-de önümçilik işleriniň giň gerime çykmagy energiýa sarp edilişine täzeçe çemeleşmegiň zerurdygyny görkezýär. Şonuň netijesinde innowasion tehnologiýalar arkaly energiýanyň netijeliligini ýokarlandyrmak döwrebap ösüşiň esasy ugurlarynyň birine öwrüldi.
Energiýa tygşytlylygynyň innowasion çözgütleri, esasan, sanly dolandyryş tehnologiýalarynyň we «akylly» ulgamlaryň ornaşdyrylmagy bilen baglydyr. Akylly ölçeg enjamlary, awtomatlaşdyrylan gözegçilik mehanizmleri hem-de maglumatlaryň seljermesine daýanýan dolandyryş usullary energiýanyň sarp edilişini takyk gözegçilikde saklamaga we gereksiz ýitgileri azaltmaga mümkinçilik berýär. Şeýle tehnologiýalar diňe senagat kärhanalarynda däl, eýsem gündelik ýaşaýyş jaýlarynda hem energiýanyň tygşytly ulanylmagyna şert döredýär.
Täzelenýän energiýa çeşmeleriniň işjeň peýdalanylmagy hem innowasion çemeleşmeleriň möhüm bölegi bolup durýar. Gün, ýel ýaly ekologiýa taýdan arassa energiýa çeşmeleri adaty ýangyçlardan garaşlylygy peseldýär. Täze tehnologiýalara esaslanan gün panelleriniň we energiýany saklaýjy ulgamlaryň kämilleşdirilmegi energiýanyň öndürilişi bilen birlikde onuň netijeli paýlanyşyny hem üpjün edýär. Bu bolsa energiýa serişdeleriniň tygşytly we maksada laýyk ulanylmagyna ýardam berýär.
Energiýa tygşytlylygyny ýokarlandyrmagyň başga bir möhüm ugruny önümçilik tehnologiýalarynyň döwrebaplaşdyrylmagy emele getirýär. Energiýa sarp edilişi pes bolan enjamlaryň, ýokary öndürijilikli hereketlendirijileriň hem-de ýylylygy gaýtadan ulanýan ulgamlaryň ornaşdyrylmagy senagat ulgamynda çykdajylaryň azalmagyna getirýär. Şeýle çözgütler ykdysady taýdan bähbitli bolmak bilen bir hatarda daşky gurşawyň goragyna hem uly goşant goşýar.
Şeýle-de, energiýa tygşytlylygy diňe tehniki çäreler bilen çäklenmän, jemgyýetiň pikirleniş medeniýetiniň kämilleşdirilmegini hem talap edýär. Energiýany tygşytly ulanmak baradaky bilimleriň giňden ýaýradylmagy, jemgyýetçilik düşünjesiniň ösdürilmegi innowasion ösüşiň möhüm bölegi bolup durýar. Sanly platformalar, bilim maksatnamalary hem-de jemgyýetçilik başlangyçlary arkaly adamlaryň energiýa sarp edilişine jogapkärçilikli çemeleşmegi höweslendirilýär.
Umuman alanyňda, energiýa serişdelerini tygşytly ulanmagyň innowasion usullary ykdysady ösüş bilen ekologik durnuklylygyň arasynda deňagramlylygy üpjün edýär. Bu ugurda alnyp barylýan işler diňe häzirki döwrüň meselelerini çözmek bilen çäklenmän, eýsem geljek nesiller üçin ygtybarly energiýa binýadynyň döredilmegine hem hyzmat edýär. Netijede, innowasiýa esaslanýan energiýa tygşytlylygy jemgyýetiň uzak möhletleýin ösüşiniň möhüm şertleriniň biri bolup çykyş edýär.
Şabibi GARAÝEWA,
Türkmenistanyň Döwlet energetika
institutynyň mugallymy.
Teswirler