Häzirki döwürde energetika diňe bir ykdysady ösüşi üpjün edýän ugur bolman, eýsem döwletleriň arasynda ynanyşmagy, hyzmatdaşlygy we durnuklylygy berkitýän möhüm sütün hökmünde çykyş edýär. Energiýa serişdeleriniň ygtybarly üpjün edilmegi ýurtlaryň ykdysady howpsuzlygyny berkitmek bilen bir hatarda, sebit derejesinde parahatçylygyň we özara düşünişmegiň saklanmagyna hem oňyn täsir edýär. Şu sebäpli energetika howpsuzlygy bilen sebit durnuklylygynyň arasynda berk we aýrylmaz baglanyşyk bar.
Energetika howpsuzlygy üpjünçilik ugurlarynyň we çeşmeleriniň diwersifikasiýasy arkaly has-da pugtalanýar. Diňe bir çeşmä ýa-da bir ugra bagly bolmak sebit derejesinde töwekgelçilikleri artdyrýar. Şonuň üçin dürli çeşmeleriň, ugurlaryň we hyzmatdaşlaryň bolmagy energetika ulgamynyň durnukly işlemegini üpjün edýär. Bu ýagdaý ykdysady howpsuzlygy pugtalandyrmak bilen bir hatarda, sebit durnuklylygynyň hem berkemegine getirýär, sebäbi ýurtlar biri-biriniň mümkinçiliklerini tamamlaýan hyzmatdaşlara öwrülýärler.
Energetika ulgamyndaky ygtybarlylyk diňe fiziki üpjünçilik bilen çäklenmeýär. Hukuk taýdan berkidilen ylalaşyklar, halkara kadalaryna laýyk şertnamalar hem-de açyk hyzmatdaşlyk mehanizmleri energetika howpsuzlygynyň möhüm bölegi bolup durýar. Şeýle esasda alnyp barylýan hyzmatdaşlyk ýurtlaryň arasynda ynamy artdyrýar we sebit derejesinde durnukly gatnaşyklaryň kemala gelmegine şert döredýär.
Soňky ýyllarda energetika howpsuzlygy meseleleriniň ekologik ölçegi hem barha möhüm ähmiýete eýe bolýar. Energiýa serişdeleriniň tygşytly ulanylmagy, daşky gurşawa ýetirýän täsiriniň azaldylmagy we täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy sebit durnuklylygynyň uzak möhletli üpjün edilmeginiň möhüm şertidir. Ekologiýa taýdan jogapkär energetika syýasaty diňe häzirki nesil üçin däl, eýsem geljek nesiller üçin hem durnukly ösüşiň kepilidir.
Energetika howpsuzlygynyň sebit durnuklylygyna edýän täsiri sosial ugurda hem aýdyň görünýär. Energiýa üpjünçiliginiň ygtybarly bolmagy ilatyň ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagyna, senagatyň we hyzmatlar ulgamynyň durnukly işlemegine mümkinçilik berýär. Bu bolsa işsizlik derejesiniň peselmegine, jemgyýetçilik abadançylygynyň artmagyna we sosial dartgynlyklaryň öňüniň alynmagyna hyzmat edýär. Şeýlelikde, energetika howpsuzlygy jemgyýetiň umumy durnuklylygynyň möhüm bölegine öwrülýär.
Energetika hyzmatdaşlygy güýçli bolan sebitlerde durnuklylyk has ýokary bolýar. Sebäbi ýurtlar energiýa ulgamlary arkaly biri-birine bagly bolýarlar we bu baglylyk hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge itergi berýär. Şeýle sebitlerde gapma-garşylyklary dialog arkaly çözmek, umumy bähbitleri goramak has ýeňil bolýar. Netijede, energetika howpsuzlygy we sebit durnuklylygy biri-birini tamamlaýan, aýrylmaz düşünjelerdir. Energiýa serişdeleriniň ygtybarly, durnukly we jogapkärli dolandyrylmagy diňe bir aýratyn ýurtlaryň däl, eýsem tutuş sebitleriň parahatçylykly ösüşiniň esasy şertidir. Şonuň üçin energetika howpsuzlygyny üpjün etmek hyzmatdaşlyga, ynanyşmaga we uzak möhletli garaýşa esaslanmaly. Hut şeýle çemeleşme sebit durnuklylygyny pugtalandyrýar, döwletleriň arasyndaky gatnaşyklary berkidýär we umumy ösüş üçin ygtybarly ýol açýar.
Bibihajar KERIMOWA,
Türkmenistanyň Döwlet energetika
institutynyň mugallymy.
Teswirler