Akylly ulgamlar (intelligent systems) häzirki zaman maglumat tehnologiýalarynyň iň möhüm ugurlarynyň biri bolup, emeli aňyň ösüşi bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Bu ulgamlar maglumatlary analiz edip, özbaşdak karar kabul etmäge ukyply bolup, dürli pudaklarda giňden ulanylýar.
Akylly ulgamlaryň ylmy binýady birnäçe ugurlara esaslanýar. Ilki bilen, Artificial Intelligence we maşyn öwrenişi (machine learning) bu ulgamlaryň esasy bölegi bolup durýar. Bu ugurda algoritmler maglumatlardan öwrenip, täze ýagdaýlara uýgunlaşmaga mümkinçilik berýär.
Ikinji möhüm komponent — maglumatlaryň seljermesi we statistik modellerdir. Uly maglumatlaryň (Big Data) seljerilmegi arkaly ulgamlara gerekli bilim bazasy döredilýär. Şeýle-de neýron torlary (neural networks) adam beýnisiniň işine meňzeş gurluşda maglumatlary işläp, çylşyrymly meseleleri çözmäge mümkinçilik berýär.
Üçünji möhüm ugur — karar kabul etmek teoriýasydyr. Bu teoriýa akylly ulgamlaryň dürli wariantlaryň arasynda iň amatlysyny saýlamagyna mümkinçilik berýär. Şeýle-de logiki programmirleme we bilimiň görkezilişi (knowledge representation) akylly ulgamlaryň gurluşynda möhüm rol oýnaýar.
Häzirki wagtda akylly ulgamlar saglygy goraýyşda, transportda, maliýe ulgamynda we senagatda giňden ulanylýar. Mysal üçin, lukmançylykda keselleri anyklamak, awtonom ulaglarda ýol hereketini dolandyrmak ýaly mümkinçilikler bu ulgamlaryň amaly ähmiýetini görkezýär.
Netijede, akylly ulgamlaryň döredilişi dürli ylmy ugurlaryň — informatika, matematika we statistika — birleşmegine esaslanýar we olaryň ösüşi geljekde jemgyýetiň ähli pudaklaryna uly täsir eder.
Gaýyp ÝAZGELDIÝEW,
Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we
Informatika institutynyň talyby.
Teswirler