Häzirki döwürde bilim ulgamynda bolup geçýän özgertmeler pedagogik tehnologiýalaryň giňden ornaşdyrylmagyny şertlendirýär. Hususan-da, dil öwretmek ulgamynda häzirki zaman pedagogik tehnologiýalarynyň ulanylmagy okatmagyň netijeliligini ýokarlandyrmakda möhüm ähmiýete eýedir. Dil öwrenmek diňe grammatiki kadalary ýa-da söz baýlygyny özleşdirmek bilen çäklenmän, eýsem kommunikatiw başarnyklary ösdürmegi, pikirlenmegi, medeniýetara gatnaşyklary hem öz içine alýar. Şu nukdaýnazardan pedagogik tehnologiýalar dil öwrenmegiň hilini täze derejä çykarýar.
Pedagogik tehnologiýalar diýlip, okatmagyň maksadyna ýetmek üçin öňünden meýilleşdirilen, ulgamlaýyn we netijä gönükdirilen usullaryň, serişdeleriň hem-de strategiýalaryň jemine düşünilýär. Dil öwrenmekde bu tehnologiýalar okuwçynyň işjeň gatnaşmagyny üpjün edýär, onuň özbaşdak pikirlenmegine, döredijiligine we aragatnaşyk ukyplarynyň ösmegine itergi berýär. Netijede, okuw prosesi diňe mugallymyň düşündirişi bilen çäklenmän, dialoga, hyzmatdaşlyga we tejribä esaslanýar.
Dil öwrenmekde interaktiw pedagogik tehnologiýalaryň ähmiýeti aýratyn uludyr. Dialog, pikir alyşma, toparlaýyn iş, rol oýunlary ýaly usullar okuwçylaryň dili real durmuş ýagdaýlarynda ulanmagyna mümkinçilik berýär. Şeýle tehnologiýalar okuwçynyň dil gorkusyny aradan aýyrýar, onuň özüne bolan ynamyny güýçlendirýär hem-de dili tebigy ýagdaýda özleşdirmäge kömek edýär. Interaktiw işleriň dowamynda okuwçy diňe diňleýji däl-de, işjeň gatnaşyjy hökmünde çykyş edýär.
Maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalarynyň dil öwrenmekde ulanylmagy pedagogik tehnologiýalaryň täze derejesini emele getirýär. Elektron okuw serişdeleri, sanly platformalar, audio-wideo materiallar, interaktiw programmalar okuwçynyň dili eşitmek, görmek we ulanmak arkaly özleşdirmegine mümkinçilik berýär. Şeýle serişdeler okuw prosesini has gyzykly, düşnükli we täsirli edýär. Mundan başga-da, sanly tehnologiýalar okuwçynyň özbaşdak işlemegine, öz ösüşini seljermegine we bilim derejesini yzygiderli ýokarlandyrmagyna şert döredýär.
Dil öwrenmekde problemaly okatmak tehnologiýasy hem möhüm orun eýeleýär. Bu usulda okuwçy belli bir mesele bilen ýüzbe-ýüz bolýar we ony çözmek üçin dili işjeň ulanýar. Şeýlelikde, dil diňe maksada ýetmegiň serişdesine öwrülýär. Meseleli ýagdaýlar okuwçynyň logiki pikirlenmesini ösdürýär, söz baýlygyny giňeldýär we dili manyly ýagdaýda ulanmagy öwredýär. Bu bolsa dili çuňňur özleşdirmäge getirýär.
Taslama esasly okatmak tehnologiýasy dil öwrenmekde netijeli hasaplanýar. Okuwçylar belli bir tema boýunça taslama taýýarlaýarlar, maglumat toplaýarlar, seljerýärler we öz pikirlerini dil arkaly beýan edýärler. Bu tehnologiýa okuwçylaryň özbaşdaklygyny, jogapkärçiligini we topar bilen işleşmek başarnyklaryny ösdürýär. Şeýle hem taslama işi dil öwrenmegiň teoriýa bilen praktikanyň utgaşmagyna mümkinçilik berýär.
Pedagogik tehnologiýalaryň ähmiýeti diňe bilim bermek bilen çäklenmän, şahsyýeti ösdürmek bilen hem baglanyşyklydyr. Dil öwrenmekde häzirki zaman tehnologiýalarynyň ulanylmagy okuwçynyň dünýä garaýşyny giňeldýär, medeniýetara düşünjäni ösdürýär hem-de jemgyýetde işjeň orun almagyna taýýarlaýar. Şeýlelikde, dil diňe aragatnaşyk serişdesi däl-de, eýsem şahsy ösüşiň möhüm bölegine öwrülýär.
Netijede, dil öwrenmekde pedagogik tehnologiýalaryň ähmiýeti örän uludyr. Olar okuw prosesini döwrebaplaşdyrýar, okatmagyň netijeliligini ýokarlandyrýar we okuwçynyň işjeň gatnaşmagyny üpjün edýär. Häzirki zaman jemgyýetinde dili üstünlikli öwrenmek pedagogik tehnologiýalaryň maksada laýyk, döredijilikli we ulgamlaýyn ulanylmagy bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Şeýle tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy dil biliminiň ösüşinde täze mümkinçilikleri açýar we bilim ulgamynyň umumy hilini ýokarlandyrýar.
Jeren AHMEDOWA,
Türkmenistanyň Döwlet energetika
institutynyň mugallymy.
Teswirler