Häzirki zaman şertlerinde energetika diňe ykdysady ösüşiň esasy çeşmesi bolman, eýsem döwletleriň arasynda ynanyşmagy, hyzmatdaşlygy we durnuklylygy üpjün edýän möhüm ugra öwrüldi. Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we üznüksiz üpjün edilmegi ýurtlaryň ykdysady howpsuzlygyny berkitmek bilen bir hatarda, sebit derejesinde parahatçylygyň we özara düşünişmegiň saklanmagyna hem uly täsir edýär. Şonuň üçin energetika howpsuzlygy bilen sebit durnuklylygy biri-biri bilen berk baglanyşyklydyr.
Bu baglanyşyk energiýa üpjünçilik ugurlarynyň we çeşmeleriniň diwersifikasiýasy arkaly has-da pugtalandyrylýar. Diňe bir çeşmä ýa-da bir ugra bagly bolmak töwekgelçilikleri artdyryp bilýär. Şonuň üçin birnäçe hyzmatdaşlaryň, çeşmeleriň we ugurlaryň bolmagy energetika ulgamynyň durnuklylygyny üpjün edýär. Şeýle ýagdaý ýurtlaryň biri-birini doldurýan hyzmatdaşlara öwrülmegine şert döredip, sebit derejesinde hem durnuklylygy berkidýär.
Soňky ýyllarda energetika howpsuzlygy meseleleriniň ekologik ölçegi hem barha möhüm ähmiýete eýe bolýar. Energiýa serişdeleriniň tygşytly ulanylmagy, daşky gurşawa ýetirýän täsiriniň azaldylmagy we täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy sebit durnuklylygynyň uzak möhletli üpjün edilmeginiň möhüm şertidir. Ekologiýa taýdan jogapkär energetika syýasaty diňe häzirki nesil üçin däl, eýsem geljek nesiller üçin hem durnukly ösüşiň kepilidir.
Energetika howpsuzlygynyň sebit durnuklylygyna edýän täsiri sosial ugurda hem aýdyň görünýär. Energiýa üpjünçiliginiň ygtybarly bolmagy ilatyň ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagyna, senagatyň we hyzmatlar ulgamynyň durnukly işlemegine mümkinçilik berýär. Bu bolsa işsizlik derejesiniň peselmegine, jemgyýetçilik abadançylygynyň artmagyna we sosial dartgynlyklaryň öňüniň alynmagyna hyzmat edýär. Şeýlelikde, energetika howpsuzlygy jemgyýetiň umumy durnuklylygynyň möhüm bölegine öwrülýär.
Energetika hyzmatdaşlygy güýçli bolan sebitlerde durnuklylyk has ýokary bolýar. Sebäbi ýurtlar energiýa ulgamlary arkaly biri-birine bagly bolýarlar we bu baglylyk hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge itergi berýär. Şeýle sebitlerde gapma-garşylyklary dialog arkaly çözmek, umumy bähbitleri goramak has ýeňil bolýar. Netijede, energetika howpsuzlygy we sebit durnuklylygy biri-birini tamamlaýan, aýrylmaz düşünjelerdir. Energiýa serişdeleriniň ygtybarly, durnukly we jogapkärli dolandyrylmagy diňe bir aýratyn ýurtlaryň däl, eýsem tutuş sebitleriň parahatçylykly ösüşiniň esasy şertidir. Şonuň üçin energetika howpsuzlygyny üpjün etmek hyzmatdaşlyga, ynanyşmaga we uzak möhletli garaýşa esaslanmaly. Hut şeýle çemeleşme sebit durnuklylygyny pugtalandyrýar, döwletleriň arasyndaky gatnaşyklary berkidýär we umumy ösüş üçin ygtybarly ýol açýar.
Atajan ROZYÝEW,
Türkmenistanyň Döwlet energetika
institutynyň mugallymy.
Teswirler