Web programmirleme häzirki zaman sanly jemgyýetiniň iň möhüm ugurlarynyň biridir. Internetiň giňden ýaýramagy bilen web sahypalar we web programmalary gündelik durmuşymyzyň aýrylmaz bölegine öwrüldi. Elektron söwda, onlaýn bilim, döwlet hyzmatlary, habar beriş serişdeleri we sosial torlar web tehnologiýalaryna daýanýar. Web programmirleme web sahypalaryň döredilmegini, olaryň işleýşini, maglumatlaryň gaýtadan işlenilmegini we ulanyjy bilen özara gatnaşygy üpjün edýän tehniki prosesleriň toplumydyr.
Web programmirleme esasan iki esasy bölekden ybaratdyr: klient tarapy we serwer tarapy. Klient tarapy ulanyjynyň göni görýän bölegi bolup, brauzerde işleýär. Serwer tarapy bolsa web sahypanyň içki logikasyny üpjün edip, maglumatlaryň saklanylmagyna we dolandyrylmagyna jogapkärdir. Bu iki bölek biri-biri bilen internet protokollary arkaly maglumat alyşýar.
Klient tarapynda web sahypanyň gurluşy, dizaýny we interaktiwligi üpjün edilýär. Bu ugurda HTML, CSS we JavaScript esasy tehnologiýalar hökmünde ulanylýar. HTML sahypanyň gurluşyny döredýär, CSS onuň daşky görnüşini sazlaýar, JavaScript bolsa sahypany dinamiki edýär. Häzirki wagtda ulanyjy üçin has çalt we amatly web sahypalary döretmek maksady bilen React, Vue.js we Angular ýaly JavaScript esasly tehnologiýalar giňden ulanylýar.
Serwer tarapynda web programmirleme maglumatlar bazasy bilen işlemek, ulanyjylary hasaba almak, maglumatlary goramak we web sahypanyň umumy işleýiş logikasyny üpjün etmek bilen baglanyşyklydyr. Bu ugurda PHP, Python, Java, Node.js we C# ýaly programmirleme dilleri giňden peýdalanylýar. Maglumatlar bazalary hökmünde MySQL, PostgreSQL, MongoDB we Oracle ýaly ulgamlardan ulanylýar. Serwer tarapy web sahypanyň ygtybarly we durnukly işlemegini üpjün edýär.
Web programmirlemede howpsuzlyk aýratyn ähmiýete eýedir. Web sahypalar dürli kiber hüjümlere sezewar bolup biler. Şonuň üçin maglumatlary goramak, ulanyjylaryň şahsy maglumatlaryny howpsuz saklamak we ygtybarly autentifikasiýa ulgamyny döretmek zerurdyr. HTTPS protokolynyň ulanylmagy, maglumatlaryň şifrlenmegi we gorag mehanizmleriniň ornaşdyrylmagy häzirki wagtda möhüm talaplaryň biridir.
Häzirki wagtda web sahypalaryň dürli enjamlarda dogry görkezilmegi möhüm şert bolup durýar. Responsiw web dizaýny web sahypanyň kompýuterlerde, planşetlerde we smartfonlarda birmeňzeş amatly görünmegini üpjün edýär. Bu maksatly ýörite dizaýn usullary we tehnologiýalar ulanylýar.
Web programmirleme yzygiderli ösýän ugurdyr. Soňky ýyllarda progressiw web programmalary, bulut tehnologiýalary, API ulgamlary, mikrohyzmatlar we sun’iy intellekt bilen integrasiýa ýaly täze ugurlar giňden ýaýraýar. Bu ösüşler web programmalaryň mümkinçiliklerini has-da giňeldýär we olaryň ulanylyş ulgamyny artdyrýar.
Netijede, web programmirleme häzirki zaman jemgyýetiniň sanly ösüşiniň binýady bolup durýar. Bu ugur diňe bir tehniki hünär däl, eýsem ykdysady, bilim we jemgyýetçilik ösüşiniň hem möhüm bölegidir. Web tehnologiýalaryny özleşdirmek ýaş nesiller üçin giň mümkinçilikleri açýar we geljekde sanly dünýäde üstünlik gazanmagyň möhüm şertleriniň biridir.
Ogulsenem MUHAMMETDURDYÝEWA,
Türkmenistanyň Döwlet energetika
institutynyň mugallymy.
Teswirler