Häzirki döwürde milli ykdysadyýetiň durnuklylygy diňe önümçilik kuwwatynyň derejesi bilen çäklenmän, olaryň dolandyrylyş ukyby bilen hem baglanyşyklydyr. Bu ukyby has-da güýçlendirmek üçin emeli aňyň (AI) mümkinçiliklerinden peýdalanmak döwrebap çözgütleriň biridir. Türkmenistanda hem döwlet syýasaty innowasiýalaryň, şol sanda AI tehnologiýalarynyň ykdysady ulgamda netijeli ulanylmagyna gönükdirilen bolup, ykdysady howpsuzlygy berkitmegiň täze usullaryny döretmekde möhüm orny eýeleýär.
AI ykdysady howpsuzlygy pugtalandyrmagyň esasy ugurlarynyň biri maglumat ýygnamak, seljermek we çalt çözgüt çykarmak prosesidir. Döwlet we hususy pudak edaralary uly möçberli ykdysady maglumatlary üznüksiz işleýärler, AI bu maglumatlary çalt analiz edip, töwekgelçilikleriň öňüni almak, maliýe strategiýalaryny kämilleşdirmek we ykdysady hereketleri optimizirlemek üçin ygtybarly kararlar teklip edýär. Şeýlelikde, AI diňe maglumat işlemek bilen çäklenmän, ykdysady howpsuzlygy üpjün edýän deslapky çemeleşmä öwrülýär. Sanly dolandyryş ulgamlary bilen birleşdirilen AI ykdysadyýetde islendik töwekgelçiligi öňünden duýmaga mümkinçilik berýär. Mysal üçin, bazar talaplarynyň üýtgemegi, import-eksport gatnaşyklarynda üýtgeşmeler ýa-da pudaklaryň ösüşinde durnuksyzlyk AI ulgamlary arkaly çalt kesgitlenip, degişli çäreleriň durmuşa geçirilmegine mümkinçilik döredilýär. Bu ýagdaý ykdysady howpsuzlygy diňe saklaman, eýsem milli ykdysady strategiýanyň has çeýe we çalt üýtgeýän şertlere uýgunlaşýan bolmagyny üpjün edýär.
AI tehnologiýalarynyň ykdysady howpsuzlygy pugtalandyrmagyndaky täsiri innowasion maliýe çözgütlerinde hem aýdyň görünýär. Sanly bank ulgamynyň, töleg platformalarynyň we maliýe analitika ulgamlarynyň AI bilen birleşdirilmegi maliýe hyzmatlarynyň ygtybarlylygyny ýokarlandyrýar, girdeji we çykdajylary optimizirleýär hem-de maliýe töwekgelçiliklerini peseldýär. Şeýlelikde, AI ykdysady howpsuzlygy diňe bir strategik ugurda däl, eýsem gündelik ykdysady dolandyryşda hem güýçlendirýär.
AI arkaly ykdysady maglumatlaryň seljermesi halkara bazarlardaky töwekgelçilikleri öňünden kesgitläp, daşary ykdysady gatnaşyklary netijeli meýilleşdirmäge ýardam edýär. Bu bolsa sebit we halkara derejede milli ykdysadyýetiň durnuklylygyny üpjün edýän möhüm şertdir. AI bilen üpjün edilen ykdysady howpsuzlyk diňe bir ykdysadyýet bilen çäklenmän, jemgyýetçilik durnuklylygyna hem gönüden-göni täsir edýär. Içerki bazarda ykdysady hereketleriň durnukly bolmagy, iş orunlarynyň saklanyşy we girdejileriň ösmegi jemgyýetiň sosial abadançylygyny hem pugtalandyrýar. Şeýlelikde, AI milli ykdysady howpsuzlygy berkitmek bilen, toplumlaýyn we innowasion çözgütleri amala aşyrýan güýçli serişde bolup durýar.
Emeli aň milli ykdysady howpsuzlygy pugtalandyrmagyň we döwrebap ösüşiň strategiýa esasydyr. AI tehnologiýalary ykdysady mümkinçilikleri doly öwrenmäge, töwekgelçilikleri peseltmäge we milli ykdysadyýeti durnukly, bäsdeşlige ukyply we çeýe görnüşde ösdürmäge mümkinçilik berýär. Hormatly Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň syýasaty AI ulgamlarynyň giňden ulanylmagyna ugrukdyrlyp, Türkmenistanyň geljek nesil üçin ykdysady howpsuzlygyny pugtalandyryjy möhüm binýat döretmegine şert döredýär. Hut şonuň üçin emeli aň diňe bir tehnologiýa däl, eýsem ykdysady ösüşiň we durnuklylygyň ygtybarly guralydyr.
Gunça NURYÝEWA,
Türkmenistanyň Döwlet energetika
institutynyň mugallymy.
Teswirler